Potansiyometre Nedir ?

Potansiyometre

*Dışardan fiziksel müdehalelerle değeri değiştirilen dirençlere Potansiyometre denir .

Potansiyometre
*Potansiyometre devrede akımı sınırlamak ya da gerilimi bölmek için kullanılır.
Potansiyometre
*Ana direnç üzerinde gezen, döner bir mil veya doğrusal bir sürgü vasıtasıyla direnç değeri değiştirilebilir/ayarlanabilir .
Potansiyometre
*Potansiyometreler daha çok karbon veya karbon içerikli direnç elemanlarından yapılır.
*Potansiyometrelerin daha güçlü daha yüksek akım değerine sahip olana ise reosta denir.
*Reosta krom-nikel direnç tellerinden yapılır.

Potansiyometre Nedir ?

Potansiyometreler üç bağlantı terminallidir.

Potansiyometre
Üç bağlantı terminali A, B, C diye adlandırılırsa,
A-C potansiyometrenin toplam direncidir .
ucu gezer sürgünün bağlı olduğu uçtur.
A-B ve B-C direnç değerleri B sürgüsünün bulunduğu konuma göre değer alır.
A-B ve B-C direnç değerlerinin toplamı A-C direncine eşittir.
B hareketli sürgüsü A noktasına en yakın iken A-B direnci 0 ( Sıfır ),B-C direnci de A-C direncine eşit olur.
B sürgüsü C noktasına en yakınken B – C direnci 0 ( Sıfır ), A-B direnci de A-C direncine eşit olur.

Potansiyometrenin Elektronik Sembolü


Potansiyometreler genel anlamda elektronikte aşağıdaki resimdeki gibi sembol edilmektedir.
Potansiyometre

Potansiyometre Nasıl Bağlanır?

Potansiyometre
Kullanım amacına göre potansiyometre bağlantısı iki farklı yöntemle yapılır.
1-) Orta ayak kontrol edilecek noktaya ve yan ayaklar iki ayrı noktaya bağlanır. Böylece iki ayrı noktanın elektrik seviyesi kontrol edilebilir. Şekilde kullanım örneği   gösterilmektedir.

İki ayrı noktanın gerilim seviyesini değiştirmeyi sağlayan bağlantı yöntemi
2-) Yan ayaklardan biri ile orta ayak birleştirilirek iki ayaklı ayarlanabilir bir direnç elde edilir. Bu durumda potansiyometre seri bağlı sabit değerli bir direnç kullanılmalıdır. Aksi durumda potansiyometre direnci 0 ohm’a çekildiği zaman bağlı olduğu noktadan çok yüksek akım geçebilir.
Potansiyometre

Başlıca potansiyometre çeşitleri

  • Lineer Potansiyometre
  • Logaritmik Potansiyometre
  • Çok Turlu Potansiyometre
  • Dijital Potansiyometre
  • İpli Encoder ve Potansiyometre

Lineer Potansiyometre

Potansiyometre
Doğrusal bir düzlem üzerine montajı yapılan direnç çeşididir. Lineer potansiyometreler de direnç değeri doğrusal olarak değişir. Potansiyometre milinin çevrilme açısına göre aşağıdaki şekildeki gibi direnç değeri 0′dan itibaren doğrusal bir şekilde artar. Bu artış ile elektronik bir devrede doğrusal bir şekilde voltaj kontrolü sağlanabilir. Doğrusal potansiyometre de şaft dönüşü ile direnç değişim yüzdesi eşit aralıklarla artıp azalır.   Resimde lineer sistemli bir potansiyometre iç yapısı görülmektedir. Altta ise potansiyometrenin hareketli milinin pozisyonuna göre verdiği çıkışı sembolize eden bir grafik yer almaktadır.

Logaritmik (Dairesel) Potansiyometreler

Dairesel bir düzlem üzerine montajı yapılmış bir direnç çeşididir. Lineer potansiyometre çeşidinden farkı direnç değeri logaritmik bir düzen de artmaktadır.
Logaritmik potansiyometreler de direnç değişimi şaftın dönme açısıyla doğru orantılı değildir. Anti-logaritmik ve logaritmik olarak iki çeşittir.
Potansiyometre
Logaritmik potansiyometreler de şekilde görülüğü gibi mili çevirirken 180°’ye kadar şaft değişimine oranla direnç değişimi düşük, 180°’den sonra büyüktür. Anti-logaritmik potansiyometrelerde ise önce direnç değişim büyük, sonra direnç değişimi düşüktür.

Çok Turlu Potansiyometre

Belli bir dönüş mesafesi olmayan potansiyometredir. Bunun dışında direnç ayarının kademeli olarak yapıldığı potansiyometreler vardır. Çok turlu potansiyometrelerde, her 360° bir turdur. Hassas ayar yapılan ortamlarda kullanılır. Tur sayısı artarsa hassasiyette artar.

Dijital Potansiyometre

Dijital potansiyometre mikrodenetleyci tasarımlı olarak gelişmiş cihazlardır. Endüstride 0-10V veya 0/4-20mA gibi analog sinyal kaynaklarına ihtiyaç duyulan yerlerde kullanılır. Dijital potansiyometrenin analog çıkışı ön panelde bulunan tuşlar ile ayarlanır. Analog çıkış değeri dijital olarak ayarlanabilir.Çıkış değerini ayarlanan seviyede sabit tutar. Alt ve üst sınır değerleri verilerek belli aralıkta çalışması sağlanır. Enerjikesilip geri geldikten sonra  kaldığı değerden devam ettiği gibi ayarlanan bir değerden başlayabilir. Kullanılması son derece kolay ve basittir.

İpli Encoder ve Potansiyometre

Paslanmaz çelik bir halat ve bu halatın sarılı olduğu bir makaraya bağlanan potansiyometre halatın açılma miktarına göre elektriksel sinyal verir. Böylece mesafe ölçümü yapar. Potansiyometre, 4-20mA, 0-10V, SSI, Encoder, Can bus, Profibus gibi çıkışları olan modelleri mevcuttur.
İpli enkoder ‘ler özellikle adetli kullanımlarda uygun fiyatlı ve kaliteli çözüm olmaktadır. Çok telli, sarmallı ve ince paslanmaz çelik ipi sayesinde bükülmeden ve kırılmadan uzun süre kullanım olanağına sahiptir. İpli enkoderlerin montajı çok kolaydır. Potansiyometre çıkış ve encoder çıkışı opsiyonu birçok farklı uygulama da çözüm sunabilir.

Potansiyometrenin Avantajları

Bu kısmımda maddeler halinde potansiyometreyi ona benzer özellik taşıyan diğer elektronik parçalardan ayıran önemli özellikleri hakkında bilgi vermeye çalışacağım.
Düşük Maliyet: Diğer voltaj ayarlama için kullanılabilecek elemanlara kıyasla daha ucuza bulunabilmektedir.
Düşük Teknoloji: Kullanılan teknolojinin basitliğinden dolayı kolayca nasıl kullanılabileceği anlaşılabilmektedir.
Kolay Kullanım: Kullanımı kolay ve çabuk öğrenilebilir.

Potansiyometrenin Dezavantajları

Potansiyometreyi olumsuz etkileyen sebepler ise kısaca şunlardır; İç Parçalarda Aşınma: Kullanımdan dolayı iç parçalarında zamanla aşınmalar oluşmaktadır.
Potansiyometrenin hassasiyeti düşüktür.
Düşük Hassasiyetlik: Yüksek hassasiyetliği yakalamak zordur.
Düşük Yenilenebilirlik: Yenilenebilirlik özelliği düşüktür
Sınırlı Frekans Cevabı: Bir devrenin herhangi bir frekans spektrumundaki kazancının grafiğe dökülebilmesi, hangi frekansta ne kadar kazanç olduğunun bilinmesidir.

Potansiyometrenin Kullanım Alanları

Potansiyometre

Potansiyometre elektrik ve elektronik devrelerde voltaj kontrolü amacı ile kullanılmakla beraber gerilim bölücü olarakta kullanılmaktadır. Dimmer devreleri ve basit motor kontrol devreleri buna örnek gösterilebilir. Bazende akım kontrolü amacıyla da kullanılmaktadır. Potansiyometre pozisyon algılama sensörü olarak ta kullanılabilir. Ama bu halde hassas bir ölçüm için başka bir elektronik devre ile kontrol edilmelidir. Potansiyometre imalatı üretici firmalar tarafından ihtiyaca göre imal edilmektedir.
Elektronik potansiyometre şu amaçlar için kullanılırlar;

  • Ön ayar için
  • Genel amaçlı kontrol için
  • İnce ayarlı kontrol için

Voltaj Kontrolü: Potansiyometre genel anlamda voltaj kontrolü amacı ile kullanılmaktadır. Çoğunlukla ise gerilim bölücü olarak kullanılmaktadır. Bu alana örnek olarak dimmer devreleri ve basit motor kontrol devreleri örnek gösterilebilir.
Akım Kontrolü: Çok sık olarak kullanılmasalar da akım kontrolü amacı ile de kullanılabilmektedirler. Şimdilik bu konu hakkında çok fazla bir bilgiye sahip olmadığım için atlıyorum.
Pozisyon Algılama: Pozisyon algılama sensörü olarak ta kullanılmaktadırlar. Fakat bu durumda hassas bir ölçüm için ayrıca bir elektronik devre ile kontrol edilmesi gerekir. Bu konuya aşağıda ayrıntılı bir şekilde değinelim.

Benzer Yazılar

YAZAR : Admin

Elektronik Mühendisi / E.Üni. Kalibrasyon Lab. Sorumlusu / Biyomedikal Kalibrasyon Laboratuvarı Sorumlu Müdürü (Sağ.Bak.) / X-Işınlı Görüntüleme Sistemleri Test Kontrol ve Kalibrasyon Uzmanı (Sağ.Bak.) / Ultrason-Doppler Sistemleri Test Kontrol ve Kalibrasyon Uzmanı (Sağ.Bak.) - Hatalı veya kaldırılmasını istediğiniz sayfaları diyot.net@gmail.com bildirin

BU YAZIYI DA İNCELEDİNİZ Mİ ?

Potansiyometreler

Karbon potansiyometreler Karbon potansiyometreler, mil kumandalı veya bir kez ön ayar yapılıp, bırakılacak şekilde üretilmektedir. …

Bir cevap yazın