Bobin Nedir ? Bobin Çeşitleri

DC devrelerde bobin kısa devre olarak görülür. Bu durum ideal bobin için geçerli olup nedeni DC gerilimde frekansın 0 olmasıdır. Gerçek hayatta ise DC akımlara karşı çok küçük bir direnç gösterirler.

AC devrelerde ise bobin frekansa bağlı değişen bir direnç oluştururlar. AC sinyalin frekansı arttıkça bobinin gösterdiği direnç de artar.

Bobine AC akım uygulandığında, akımın yönü sürekli değiştiğinden dolayı bobin etrafında bir manyetik alan oluşur. Bu manyetik alan akıma karşı ek bir direnç gösterdiğinden, AC devrelerde bobinin akıma gösterdiği direnç artar. DC devrelerde ise bobinin akıma karşı gösterdiği direnç, sadece bobinin üretildiği metalden kaynaklanan omik dirençtir.

Bobin Nedir

Bobin ,bir makaraya sarılmış tellere verilen isimdir. Sarılan madde veya malzeme sadece bir makara değildir.Gerekli yerlerde preslenmiş demir nüveler üzerine de bobinler yerleştirilir.

Bobin Nedir ?
Bobin genel olarak ” L ” ile sembollendirilir.
Birimi ise ” H ” Henri’dir ,Ayrıca  bobinin endüktansı olarakta isimlendirilir.
Bobin sonuçta makaraya sarılmış telden oluştuğu için sarılan telinde dolayısıyla bir direnci olacaktır. Bobinin yani telin bu direncine endüktif reaktansı denir ve ” XL ” ile sembollendirilir. Birimi ise direncin birimi ” W ” Ohm’ dur. Bobinin bu dönüşüm ve değerleri daha çok Alternatif Akım devrelerinde kullanılır.

Bu değerler arasında şu şekilde bir dönüştürme sağlanır :
” XL =  2 p f L ” formülü aracılığıyla endüktans ( L ) ve endüktif reaktans ( XL ) arasında istenen dönüşümler yapılabilir.
bobin
Bu formüldeki  ” p ” sembolü ; matematikte kullanılan 3,14 sayısına eşit olan semboldür.
Formüldeki ” f ” sembolü ise ; Alternatif Akımını frekansıdır ve ” f ” ile gösterilir.Birimi ise ” Hz ” Herz’dir. Şu anda kullanılan 220 V şebeke geriliminin frekansı 50 Hz’dir.
bobin
Bobinlerde Birim Dönüşümleri    1 H = 106 µH     1 H = 10³ mH       1mH = 10³ µH
Bobinlerin Bağlantıları   Bobinlerin AC ve DC devrelerde birbirleriyle seri ,paralel veya hem seri hem paralel ( karışık ) bağlanmaları dirençlerin bağlantı özellikleriyle aynı ,kondansatörlerin bağlantılarıyla ters şekildedir.
1. Seri Bağlantı : Bu bağlantıda bobinler birer ucundan birbirine eklenmiştir. Her bobinden aynı akım geçer. Toplam bobin endüktif reaktansı ( XL ) ve toplam bobin endüktansı ( L ) ise bobinlerin cebirsel toplamına eşittir.
2. Paralel Bağlantı : Bu bağlantıda bobinlerin uçları birbirine bağlanmıştır. Her bobinden değeriyle   orantılı olarak farklı akım geçer. Toplam bobin endüktif reaktansı ( XL ) ve toplam bobin endüktansı
( L ) ise bobinlerin bire bölümlerinin toplamına eşittir.
3. Karışık Bağlantı : Bu bağlantıda bobinler seri ve paralel olarak bağlanmıştır.Toplam bobin endüktif reaktansı ( XL ) ve toplam bobin endüktansı ( L ) ise paralel bobinlerin seriye çevrilip ( önce paralel kolların toplam değeri ) , seri bobinlerin cebirsel toplamına eşittir.    Aşağıda seri ,paralel ve karışık bağlantının şekillerii yer almaktakdır.

Aşağıda seri ,paralel ve karışık bağlantının formülleri yer almaktakdır.

Doğru Akımda bobinler daha çok elektro mıknatıs olarak kullanılırlar. Makaraya sarılmış olan telden bir akım geçirildiği taktirde bobinin etrafında bir manyetik alan oluşur ,bu manyetik alandan geçen hafta bahsettiğimiz gibi rölelerde yararlanılır. Doğru Akımda bobinlerden sadece elektro mıknatıs olarak yararlanılmaz.Bobinler bir çok devrede çeşitli şekillerde kullanılarlar. Mesela TV devreleri , besleme kaynakları ,anten yükselteçleri ,radyo devreleri gibi …
Bobinler DC akıma daha az zorluk gösterirler.Çalıştıkları gerilime göre direnç değerleri değişebilir.
Alternatif Akımda ise bobinlerden çok çeşitli şekillerde yararlanılır. AC yüksek gerilimi daha düşük gerilime çevirmek için kullandığımız TRANSFORMATÖRLER ,Büyük güçlü akımlar için yapılan KONTAKTÖR BOBİNLERİ ,elektrik üretiminde kullandığımız mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren GENERATÖRLER ve elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirmek için kullandığımız MOTORLAR da bobinler kullanılır. Bu tip makinalarda bobinin kullanılmasının esası yine manyetik alana dayanır. Bir bobinin etrafındaki manyetik alan içinden bir tel geçirildiğinde bu tel de bir gerilim oluşur prensibi ile makinalarda manyetik alan kullanılır.

Mesela Transformatörlerde ;Primer ucuna verilen gerilim bu bobinde bir manyetik alan oluşturur.Elektriksel hiçbir bağlantısı olmayan sekonder ucunda ise bu manyetik alandan etkilenilerek daha düşük bir gerilim oluşur. Sekonder ucundaki bu gerilimin değeri giriş gerilimi ve sarım sayılarına bağlıdır.

Bobinde Akımın Yükselişi

Seri R-L devresine yani gerçek bobine Şekil 1.a’ daki gibi DC uygulandığında ilk anda bobin akımdaki değişikliğe karşı koyar. Bu yüzden akım yavaşça yükselir. Faraday ve Lenz kanunlarına göre akımın yükselişindeki empedans miktarı akımın değişim oranına bağlıdır. Akım değişikliği ne kadar fazla olursa o kadar fazla direnç gösterir. Akım direncin tek başına alacağı değere kadar yükselir. Çünkü eğer akımda değişme olmazsa bobinin empedansı yoktur. Bu yükselme oranı L/R zaman sabitesi ile karakterize edilir. Şekil 1.b deki gibi logaritmik bir eğri şeklinde olur. Bu olaylar çok kısa sürede gerçekleşir.
bobin-dogru-akim
Şekil 1   a) Bobinin DC bağlanması b) Bobinden geçen akım ve bobinin gerilimi

Bobinin Kullanım Alanları

Bobin Nedir ?
Bobinin elektrik ve elektronikte yaygın kullanım alanları vardır.Bunlardan bazıları şunlardır;

Elektrikte ;

  • Doğrultucularda şok bobini
  • Transformatör
  • Isıtıcı v.b
  • Elektromıknatıs (zil)

Elektronikte;

  • Osilatör
  • Telekominikasyonda role
  • Yüksek frekans devrelerinde (havalı bobin)
  • Radyolarda ferrit anten elemanı(uzun,orta,kısa dalga bobbini)

Endüstride Çok Sık Kullanılan ve Bilenen Bobin Çeşitleri

Sabit Bobinler :

  • Hava Nüveli Bobin : Genellikle yüksek frekanslı devrelerde kullanılan bobinlerdir. Devreye bağlı hava nüveli bobinlerin indüktans değerleri el sürerek pozisyon değiştirilmesi ile bile değişebilir ve bu değişim devrenin çalışmasını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle bazı devrelerde hava nüveli bobinleri bu tip mekanik etkilerden korumak amacıyla bobin üzerine silikon benzeri maddeler kaplanır.
  • Ferrit Nüveli Bobin : Nüve demir, nikel, kobalt, alüminyum, bakır ve bazı katkı maddelerinin bir araya gelmesi ile üretilir. Ferrit nüveli radyo frekans bobinleri genellikle bobin spirleri arasındaki kaçak kapasiteyi azaltan petek sargı şeklinde sarılır. Bu tip nüvelerde az bir iletken ile istenilen değerde bobin üretimi mümkün olur. Pirinç ve alüminyumdan yapılan nüveler manyetik kuvvet çizgilerine karşı yüksek kuvvet gösterip indüktansı düşürürken, ferrit nüveler indüktansı arttırır.
  • Demir Nüveli Bobin : Bir diğer adı da şok bobinidir. demir nüveli bobinler genellikle filtreleme ve ses frekans devrelerinde kullanılır.
  • Sac Nüveli Bobinler : Bu tip bobinlerin birer yüzleri transformatör, balast, AC motor, kontaktör gibi yerlerde fuko akımlarının etkisini azaltmak için saclardan yapılmıştır.
  • Toroid Bobin
  • SMD Bobin

Ayarlı Bobinler :

  • Kademeli Bobinler
  • Nüvesi Hareketli Bobinler :Nüvenin hareketi ile bobinin manyetik alanı ve buna bağlı olarak da indüktansı değiştirilebilir.
  • Sargı Ayarlı Bobinler (Varyometre) :Bobinin üzerinde sürtünen bir tırnak ile bobinin değeri ayarlanabilir.

Bobin Nedir ?

Benzer Yazılar

YAZAR : Admin

Elektronik Mühendisi / Biyomedikal Kalibrasyon Laboratuvarı Sorumlu Müdürü / X-Işınlı Görüntüleme Sistemleri Test Kontrol ve Kalibrasyon Uzmanı / Ultrason-Doppler Sistemleri Test Kontrol ve Kalibrasyon Uzmanı

BU YAZIYI DA İNCELEDİNİZ Mİ ?

Endüktans

Bobin doğru akıma karşı devreye enerji verildiği ilk anda nispeten büyük bir zorluk gösterir. Ancak …

Bir cevap yazın